Trước hết, chúng ta cùng nhìn vào bản chất của việc "Ôn thi toán vào 10", cái việc mà hiếm PHHS nào không trải qua. Đôi khi việc chúng ta trải qua mà không đúc kết lại thì cũng giống như ta đi làm ở cơ quan, ngày nào cũng lên xuống cầu thang bao nhiêu lần mà không biết khoảng cách giữa hai tầng có bao nhiêu bậc.
Trong bài viết này, tôi không phân tích yêu cầu của đề thi theo ma trận thiết kế đề thi của Sở GD HN, cũng không hẳn phân loại theo thang Bloom mà phân chia các nhóm bài từ dễ đến khó, kèm theo việc phải làm để quý PHHS dễ hình dung.
1. Nhóm bài từ 0 đến 4 điểm.
* Mô tả: Là các bài chủ yếu yêu cầu kĩ năng tính toán, và học thuộc như:
- Rút gọn, tính giá trị của biểu thức đại số.
- Giải phương trình, hệ phương trình dạng đơn giản
- Chứng minh phương trình luôn có 2 nghiệm phân biệt hay vô nghiệm...
- Vẽ đồ thị hàm số
* Việc học sinh cần làm là: Rèn luyện để tính nhanh, chính xác (kĩ năng này hoàn toàn đo lường được và có quy chuẩn để đo lường). Việc tối thiểu là cũng phải nhớ công thức, biết chứng minh phương trình bậc 2 luôn có 2 nghiệm phân biệt thì a phải khác 0, delta luôn lớn hơn 0. Bài dễ có tính nhanh, chính xác thì mới có thời gian làm bài khó. Nhiều trò, PHHS cứ lo thầy không dạy con bài khó trong khi bài dễ mà còn tính chậm, tính sai thì là cái lo chưa đúng chiến thuật rồi.
2. Nhóm bài từ 5 đến 7 điểm.
Mô tả: Là các bài yêu cầu học sinh nhớ, hiểu lý thuyết, biết vận dụng để giải quyết yêu cầu bài toán. Thực tế, với sự tận tụy của các thầy cô luyện thi hiện nay, những dạng bài này cũng được các thầy cô phân loại kĩ càng kèm theo các lời giải mẫu mực. Dạng toán này thường là:
- Giải bài toán bằng cách lập phương trình, hệ phương trình
- Tìm điều kiện của tham số để phương trình, hệ phương trình có nghiệm thỏa mãn...
- Tìm điều kiện của tham số để hai đồ thị hàm số cắt nhau thỏa mãn yêu cầu...
- Giải phương trình, hệ phương trình có biện luận hoặc sử dụng một số kĩ năng cơ bản như đặt ẩn phụ, biến đổi tương đương phương trình.
- Bài toán thực tế nhưng chưa phải là bài toán tối ưu. Ví dụ: tính diện tích mái tôn lợp nhà cấp 4, tính thể tích nước trong chiếc ly hình chóp...
- Vẽ hình và xử lý câu đầu tiên của bài hình (thường là rất dễ).
* Việc học sinh cần làm là
- Được GV luyện thi cung cấp hệ thống bài tập phổ dụng ở thang bậc này, được GV giảng cho hiểu rõ. Hiện nay sách tham khảo quá phổ biến, lại có internet nên tập hợp các bài phổ dụng này thầy cô rất dễ tổng hợp lại cả đề và lời giải cho các con.
- Học trò cần làm đủ để đảm bảo hiểu rõ, luyện nhiều để tăng tốc độ xử lý (nhanh và chính xác). Sau khi hiểu rõ rồi, tự làm được rồi thì cần thuộc bài.
- Sau bước này thì thầy cô sẽ mở rộng tập hợp đề bài để tăng tính mới lạ.
* Có 2 điều đáng tiếc ở đây:
- Một là học trò lười: không thuộc bài nên cứ trách là thầy chưa dạy. Tính toán kém dẫn đến sai kết quả thì lại "đánh tráo" là con chưa hiểu nên con mới làm sai.
- Điều đáng tiếc thứ 2 là trò chỉ chăm chăm học thuộc mà lười động não đến mức không nhận ra dạng bài quen thuộc dù chỉ hơi khác câu từ.
3. Nhóm bài 8 đến 9 điểm
* Mô tả: Là các bài có thể gặp trong một số chuyên đề như:
- Ý 3 của câu I (xử lý biểu thức đại số) với các yêu cầu như tìm GTLN, GTNN hoặc chứng minh bất đẳng thức đơn giản.
- Điều kiện để phương trình bậc 2 có hệ thức nghiệm thỏa....Chứng minh hệ thức liên hệ giữa hai nghiệm luôn thỏa mãn...
- Biện luận giá trị của tham số để các đồ thị hàm số cắt nhau tạo thành hình...có diện tích....
- Ý thứ 3,4 của bài hình.
* Việc học sinh nên làm là
- Tập trung vào kĩ năng tìm GTLN, GTNN và chứng minh BĐT
- Tập trung vào các bài biện luận tương giao của các đồ thị.
- Tập trung vào một số bài thật lạ với yêu cầu của hệ thức liên hệ giữa hai nghiệm của phương trình bậc 2.
- Và đặc biệt là tập trung vào giải quyết ý 3, 4 của bài hình.
4. Nhóm bài 9-10 điểm
* Mô tả: Những câu này thường nằm trong các chuyên đề
- Câu cuối của bài hình: bài toán cực trị hình học, quỹ tích, một số bài đòi hỏi sự sáng tạo (vẽ thêm đường phụ chẳng hạn).
- Chứng minh BĐT, tìm GTLN- GTNN
- Giải phương trình bậc cao, phương trình vô tỉ....
- Bài toán thực tế kèm theo điều kiện tối ưu
- Bài toán xác suất....(biết đâu có thể có).
* Việc học sinh nên làm
- Củng cố tốt các nhóm bài 1,2,3 để đảm bảo tỉ lệ thành công cao, không bị trừ điểm trình bày hay lỗi tính toán nhầm.
- Với các bài nâng cao: trước hết tập luyện với các bài trong đó lời giải có sử dụng các kĩ thuật, các bổ đề thường gặp, sau đó mới tìm bài độc, lạ. Nên bám sát GV luyện thi để nâng cấp độ khó dần dần, vì học những bài dạng này có thể tốn nhiều thời gian, sinh mệt mỏi và chán nản.
=========
Kính thưa quý PHHS! Trên đây tôi vừa phân loại bài tập trong đề thi một cách rất đại chúng, dưới góc nhìn của một PHHS chứ không phải một GV toán. Tôi hy vọng rằng, quý PHHS hình dung được những việc cần làm để trợ giúp con mình.
Dưới đây, tôi xin khuyến nghị một số việc như sau:
1. Mở ra một cuộc đối thoại chân thành, cởi mở và tỉnh giác với con. Chúng ta không thể hỗ trợ một đứa trẻ khi con vẫn chưa kết nối được với bản thân, vẫn lừa chính mình, lừa cha mẹ, đổ lỗi cho thầy cô (ví dụ: không thuộc bài, tính toán nhầm nhưng lại đổ lỗi là chưa được dạy, hoặc thầy dạy con không hiểu). Về phía cha mẹ cũng cần biết cách lựa chọn câu từ, hành động để sự hỗ trợ con không phải là áp lực giám sát, áp lực thành tích.
2. Cùng với GV luyện thi của con mình để đo lường thật kĩ xem con
- Phần nào chưa được dạy
- Kĩ năng nào còn yếu cần rèn luyện thêm.
=> Sau khi đo nghiệm nhất định phải chỉ ra được những việc cần làm.
3. Lên kế hoạch "lấp đầy chỗ trống" trong 80 ngày, đảm bảo sự hài hòa với các môn học khác.
Theo tôi, ở giai đoạn này PHHS có thể đo nghiệm chính xác, đối thoại chân thành thì sẽ chọn được mục tiêu vừa sức, lên một kế hoạch phù hợp thì sẽ đạt được mục tiêu.
Ở thời điểm này mà không tỉnh giác, thấy con người điểm cao, con mình điểm thấp rồi đổ lỗi vòng quanh, đổi thầy như thay áo chẳng phải là cao kiến. Và, dù học của ai, thầy dạy thế nào thì con vẫn phải quy về những hành vi học tập dễ thấy (nhưng cần được chuẩn hóa)
- Con có thuộc lý thuyết, nhớ dạng bài đã học hay không?
- Con có tính toán nhanh, chính xác hay không?
- Con có vận dụng thành thạo công thức, các bước giải với các bài phổ dụng không?
- Con có được trang bị các bổ đề, định lý, "chiêu thức" để xử lý các bài khó không?
- Con có phải là người sáng tạo và ưa thử thách hay không?
Xin hãy nhớ, thầy không thuộc bài thay con được, thầy không tính toán thay con được, thầy không sáng tạo thay con được và thầy không hứng thú học tập thay con được. Thầy bất lực khi trò không hề suy tư khi thấy mặt mẹ buồn. Thầy bất lực khi cha mẹ và con cái thay vì soi rọi chính mình để sửa lỗi mà đi tìm kiếm một ông thầy để đổ lỗi, hay một ông thầy để con không phải sửa mình.
Xin được gửi thật nhiều yêu thương từ đây và chúc cho các trò cùng PHHS hạnh phúc, tỉnh giác trong 80 ngày sắp tới.
Nguồn: Thầy Nam
